Gudbrand on the Hill-Side

Once on a time there was a man whose name was Gudbrand; he had a farm which lay far, far away upon a hill-side, and so they called him Gudbrand on the Hill-side.

Ngày xưa có một người đàn ông tên là Gudbrand; ông có một trang trại nằm tít trên một sườn đồi xa xôi, nên người ta gọi ông là Gudbrand Sườn Đồi.

Now, you must know this man and his goodwife lived so happily together, and understood one another so well, that all the husband did the wife thought so well done there was nothing like it in the world, and she was always glad whatever he turned his hand to. The farm was their own land, and they had a hundred dollars lying at the bottom of their chest, and two cows tethered up in a stall in their farm-yard.

Bạn nên biết rằng người đàn ông này và người vợ hiền của ông sống với nhau rất hạnh phúc, hiểu nhau đến mức mọi việc người chồng làm, người vợ đều nghĩ là làm tốt đến nỗi trên đời không có gì sánh bằng, và bà luôn vui vẻ dù ông bắt tay vào việc gì. Trang trại là đất của họ, họ có một trăm đồng đô la cất dưới đáy rương, và hai con bò buộc trong chuồng ở sân trại.

So one day his wife said to Gudbrand:

Rồi một hôm, vợ ông nói với Gudbrand:

“Do you know, dear, I think we ought to take one of our cows into town, and sell it; that’s what I think; for then we shall have some money in hand, and such well-to-do people as we ought to have ready money like the rest of the world. As for the hundred dollars at the bottom of the chest yonder, we can’t make a hole in them, and I’m sure I don’t know what we want with more than one cow. Besides, we shall gain a little in another way, for then I shall get off with only looking after one cow, instead of having, as now, to feed and litter and water two.”

“Mình này, em nghĩ chúng ta nên dắt một trong hai con bò ra tỉnh mà bán; em nghĩ vậy đó; vì như thế chúng ta sẽ có ít tiền mặt trong tay, mà những người khá giả như chúng ta thì nên có tiền sẵn như bao người khác. Còn một trăm đồng đô la dưới đáy rương kia, chúng ta không nên động đến, mà em cũng chẳng biết để hai con bò làm gì cho nhiều. Vả lại, làm thế ta còn được lợi thêm chút nữa, vì em sẽ chỉ phải trông nom một con bò thôi, thay vì phải cho ăn, dọn chuồng, cho uống nước hai con như bây giờ.”

Well, Gudbrand thought his wife talked right good sense, so he set off at once with the cow on his way to town to sell her; but when he got to the town, there was no one who would buy his cow.

Vâng, Gudbrand nghĩ vợ mình nói rất có lý, nên ông lập tức lên đường dắt con bò ra tỉnh để bán; nhưng khi đến tỉnh, chẳng có ai muốn mua con bò của ông cả.

“Well! well! never mind”, said Gudbrand, “at the worst, I can only go back home again with my cow. I’ve both stable and tether for her, I should think, and the road is no farther out than in”; and with that he began to toddle home with his cow.

“Chà! Chà! Không sao cả”, Gudbrand nói, “tệ lắm thì tôi chỉ việc dắt bò về nhà thôi. Tôi có chuồng và dây buộc cho nó rồi, đường về cũng chẳng xa hơn đường ra là bao”; nói rồi ông bắt đầu lững thững dắt bò về nhà.

But when he had gone a bit of the way, a man met him who had a horse to sell, so Gudbrand thought ’twas better to have a horse than a cow, so he swopped with the man. A little farther on he met a man walking along and driving a fat pig before him, and he thought it better to have a fat pig than a horse, so he swopped with the man.

Nhưng đi được một đoạn đường, ông gặp một người đàn ông có một con ngựa muốn bán, Gudbrand nghĩ có ngựa thì tốt hơn có bò, nên ông đổi với người ấy. Đi thêm một đoạn nữa, ông gặp một người đang dắt một con lợn béo đi trước, và ông nghĩ có lợn béo thì tốt hơn có ngựa, nên ông đổi với người ấy.

After that he went a little farther, and a man met him with a goat; so he thought it better to have a goat than a pig, and he swopped with the man that owned the goat. Then he went on a good bit till he met a man who had a sheep, and he swopped with him too, for he thought it always better to have a sheep than a goat.

Sau đó ông đi thêm một đoạn nữa, gặp một người có con dê; ông nghĩ có dê thì tốt hơn có lợn, nên ông đổi với người chủ con dê. Rồi ông đi thêm một đoạn khá xa cho đến khi gặp một người có con cừu, ông cũng đổi với người ấy, vì ông luôn nghĩ có cừu thì tốt hơn có dê.

After a while he met a man with a goose, and he swopped away the sheep for the goose; and when he had walked a long, long time, he met a man with a cock, and he swopped with him, for he thought in this wise, “’Tis surely better to have a cock than a goose.” Then he went on till the day was far spent, and he began to get very hungry, so he sold the cock for a shilling, and bought food with the money, for, thought Gudbrand on the Hill-side, “’Tis always better to save one’s life than to have a cock.”

Đi thêm một quãng nữa, ông gặp một người có con ngỗng, và ông đổi con cừu lấy con ngỗng; rồi khi đã đi một quãng đường rất dài, ông gặp một người có con gà trống, và ông đổi với người ấy, vì ông nghĩ thế này, “Chắc chắn có gà trống thì tốt hơn có ngỗng.” Rồi ông đi tiếp cho đến khi trời đã xế chiều, và ông bắt đầu thấy đói cồn cào, nên ông bán con gà trống lấy một shilling, rồi mua thức ăn bằng số tiền đó, vì Gudbrand Sườn Đồi nghĩ, “Giữ mạng sống bao giờ cũng tốt hơn giữ một con gà trống.”

After that he went on home till he reached his nearest neighbour’s house, where he turned in.

Sau đó ông đi tiếp về nhà cho đến khi đến nhà người hàng xóm gần nhất, và ghé vào đó.

“Well”, said the owner of the house, “how did things go with you in town?”

“Chà”, chủ nhà nói, “mọi việc ở tỉnh thế nào rồi?”

“Rather so so”, said Gudbrand, “I can’t praise my luck, nor do I blame it either”, and with that he told the whole story from first to last.

“Cũng tàm tạm thôi”, Gudbrand đáp, “tôi không dám khoe là gặp may, mà cũng chẳng trách vận rủi”, rồi ông kể lại toàn bộ câu chuyện từ đầu đến cuối.

“Ah!” said his friend, “you’ll get nicely called over the coals, that one can see, when you get home to your wife. Heaven help you, I wouldn’t stand in your shoes for something.”

“Ôi chao!” người bạn nói, “rồi anh sẽ bị mắng cho một trận ra trò, điều đó thấy rõ rồi, khi anh về đến nhà gặp vợ anh. Trời phù hộ cho anh, tôi không muốn ở vào địa vị của anh chút nào.”

“Well!” said Gudbrand on the Hill-side, “I think things might have gone much worse with me; but now, whether I have done wrong or not, I have so kind a goodwife, she never has a word to say against anything that I do.”

“Chà!” Gudbrand Sườn Đồi nói, “tôi nghĩ mọi chuyện còn có thể tệ hơn nhiều; nhưng dù tôi có làm sai hay không, tôi có một người vợ hiền đến nỗi bà ấy chẳng bao giờ nói nửa lời trách móc bất cứ điều gì tôi làm.”

“Oh!” answered his neighbour, “I hear what you say, but I don’t believe it for all that.”

“Ồ!” người hàng xóm đáp, “tôi nghe anh nói vậy, nhưng tôi chẳng tin đâu.”

“Shall we lay a bet upon it?” asked Gudbrand on the Hill-side. “I have a hundred dollars at the bottom of my chest at home; will you lay as many against them?”

“Ta cá cược chuyện này nhé?” Gudbrand Sườn Đồi hỏi. “Tôi có một trăm đồng đô la dưới đáy rương ở nhà; anh có dám đặt cược ngần ấy không?”

Yes! the friend was ready to bet; so Gudbrand stayed there till evening, when it began to get dark, and then they went together to his house, and the neighbour was to stand outside the door and listen, while the man went in to see his wife.

Được! Người bạn sẵn lòng đánh cược; thế là Gudbrand ở lại đó đến tối, khi trời bắt đầu tối dần, rồi họ cùng nhau đi về nhà ông, người hàng xóm sẽ đứng ngoài cửa nghe ngóng, trong khi ông vào gặp vợ mình.

“Good evening!” said Gudbrand on the Hill-side.

“Chào buổi tối!” Gudbrand Sườn Đồi nói.

“Good evening!” said the goodwife. “Oh! is that you? now God be praised.”

“Chào buổi tối!” người vợ hiền đáp. “Ôi! là mình đấy à? tạ ơn Trời.”

Yes! it was he. So the wife asked how things had gone with him in town?

Vâng! Chính là ông. Thế là người vợ hỏi mọi việc ở tỉnh ra sao?

“Oh! only so so”, answered Gudbrand; “not much to brag of. When I got to the town there was no one who would buy the cow, so you must know I swopped it away for a horse.”

“Ôi! cũng tàm tạm thôi”, Gudbrand đáp; “chẳng có gì đáng khoe cả. Khi tôi đến tỉnh thì chẳng ai muốn mua con bò, nên mình biết không, tôi đã đổi nó lấy một con ngựa.”

“For a horse”, said his wife; “well that is good of you; thanks with all my heart. We are so well to do that we may drive to church, just as well as other people; and if we choose to keep a horse we have a right to get one, I should think. So run out, child, and put up the horse.”

“Lấy một con ngựa”, vợ ông nói; “ồ thế thì tốt quá; cảm ơn mình thật lòng. Chúng ta khá giả thế này thì cũng nên có xe ngựa đi lễ nhà thờ, chẳng thua kém ai; và nếu chúng ta muốn nuôi một con ngựa thì cũng có quyền mua một con chứ, em nghĩ vậy. Con chạy ra ngoài, dắt con ngựa vào đi.”

“Ah!” said Gudbrand, “but you see I’ve not got the horse after all; for when I got a bit farther on the road, I swopped it away for a pig.”

“À!” Gudbrand nói, “nhưng mình biết không, tôi chẳng còn con ngựa nữa đâu; vì khi đi thêm một đoạn đường, tôi đã đổi nó lấy một con lợn.”

“Think of that, now!” said the wife; “you did just as I should have done myself; a thousand thanks! Now I can have a bit of bacon in the house to set before people when they come to see me, that I can. What do we want with a horse? People would only say we had got so proud that we couldn’t walk to church. Go out, child, and put up the pig in the sty.”

“Nghĩ mà xem!” người vợ nói; “mình làm y như em sẽ làm vậy; cảm ơn mình ngàn lần! Giờ em có thể có ít thịt xông khói trong nhà để đãi khách khi họ đến thăm, thật đấy. Chúng ta cần ngựa làm gì cơ chứ? Người ta sẽ chỉ nói chúng ta kiêu căng đến mức không đi bộ đến nhà thờ được nữa thôi. Con ra ngoài, nhốt con lợn vào chuồng đi.”

“But I’ve not got the pig either”, said Gudbrand; “for when I got a little farther on, I swopped it away for a milch goat.”

“Nhưng tôi cũng chẳng còn con lợn nữa”, Gudbrand nói; “vì khi tôi đi thêm một đoạn, tôi đã đổi nó lấy một con dê sữa.”

“Bless us!” cried his wife, “how well you manage everything! Now I think it over, what should I do with a pig? People would only point at us and say, ‘Yonder they eat up all they have got.’ No! now I have got a goat, and I shall have milk and cheese, and keep the goat too. Run out, child, and put up the goat.”

“Trời ơi!” vợ ông kêu lên, “mình lo liệu mọi chuyện giỏi quá! Giờ em nghĩ lại, em sẽ làm gì với một con lợn chứ? Người ta sẽ chỉ trỏ vào chúng ta mà nói, ‘Nhà đó ăn hết sạch những gì họ có.’ Không! giờ em có một con dê, em sẽ có sữa và phô mai, mà vẫn giữ được con dê. Con ra ngoài, nhốt con dê vào đi.”

“Nay, but I haven’t got the goat either”, said Gudbrand, “for a little farther on I swopped it away, and got a fine sheep instead.”

“Không, nhưng tôi cũng chẳng còn con dê nữa”, Gudbrand nói, “vì đi thêm một đoạn nữa tôi đã đổi nó, lấy được một con cừu tốt thay vào.”

“You don’t say so!” cried his wife; “why, you do everything to please me, just as if I had been with you; what do we want with a goat? If I had it I should lose half my time in climbing up the hills to get it down. No! if I have a sheep, I shall have both wool and clothing, and fresh meat in the house. Run out, child, and put up the sheep.”

“Mình nói vậy sao!” vợ ông kêu lên; “trời, mình làm mọi thứ để chiều lòng em, cứ như thể em đã ở bên mình vậy; chúng ta cần con dê làm gì chứ? Nếu có nó em sẽ mất cả nửa thời gian trèo lên đồi để dắt nó xuống. Không! nếu có một con cừu, em sẽ có cả len lẫn vải vóc, và thịt tươi trong nhà. Con ra ngoài, nhốt con cừu vào đi.”

“But I haven’t got the sheep any more than the rest”, said Gudbrand; “for when I had gone a bit farther, I swopped it away for a goose.”

“Nhưng tôi cũng chẳng còn con cừu, cũng như những thứ khác”, Gudbrand nói; “vì khi tôi đi thêm một đoạn, tôi đã đổi nó lấy một con ngỗng.”

“Thank you! thank you! with all my heart”, cried his wife; “what should I do with a sheep? I have no spinning-wheel, nor carding-comb, nor should I care to worry myself with cutting, and shaping, and sewing clothes. We can buy clothes now, as we have always done; and now I shall have roast goose, which I have longed for so often; and, besides, down to stuff my little pillow with. Run out, child, and put up the goose.”

“Cảm ơn mình! cảm ơn mình thật lòng!” vợ ông kêu lên; “em sẽ làm gì với một con cừu chứ? Em không có xa quay sợi, cũng chẳng có lược chải len, mà em cũng chẳng muốn bận tâm cắt, may, khâu vá quần áo làm gì. Chúng ta có thể mua quần áo như vẫn thường làm; và giờ em sẽ có ngỗng quay, món em vẫn hằng mong ước; hơn nữa, lông tơ của nó còn để nhồi cái gối nhỏ của em nữa. Con ra ngoài, nhốt con ngỗng vào đi.”

“Ah!” said Gudbrand, “but I haven’t the goose either; for when I had gone a bit farther I swopped it away for a cock.”

“À!” Gudbrand nói, “nhưng tôi cũng chẳng còn con ngỗng nữa; vì khi tôi đi thêm một đoạn, tôi đã đổi nó lấy một con gà trống.”

“Dear me!” cried his wife, “how you think of everything! just as I should have done myself. A cock! think of that! why it’s as good as an eight-day clock, for every morning the cock crows at four o’clock, and we shall be able to stir our stumps in good time. What should we do with a goose? I don’t know how to cook it; and as for my pillow, I can stuff it with cotton-grass. Run out, child, and put up the cock.”

“Trời đất ơi!” vợ ông kêu lên, “mình nghĩ đến mọi thứ thật chu đáo! đúng như em sẽ làm vậy. Một con gà trống! nghĩ mà xem! nó chẳng khác gì một chiếc đồng hồ chạy tám ngày, vì mỗi sáng gà trống gáy lúc bốn giờ, chúng ta sẽ dậy sớm đúng giờ giấc. Chúng ta cần ngỗng làm gì chứ? Em đâu biết nấu món đó; còn cái gối của em, em có thể nhồi bằng cỏ bông. Con ra ngoài, nhốt con gà trống vào đi.”

“But, after all, I haven’t got the cock”, said Gudbrand; “for when I had gone a bit farther, I got as hungry as a hunter, so I was forced to sell the cock for a shilling, for fear I should starve.”

“Nhưng, rốt cuộc, tôi cũng chẳng còn con gà trống”, Gudbrand nói; “vì khi tôi đi thêm một đoạn, tôi đói đến mức như sói, nên đành phải bán con gà trống lấy một shilling, kẻo bị chết đói.”

“Now, God be praised that you did so!” cried his wife; “whatever you do, you do it always just after my own heart. What should we do with the cock? We are our own masters, I should think, and can lie a-bed in the morning as long as we like. Heaven be thanked that I have got you safe back again; you who do everything so well that I want neither cock nor goose; neither pigs nor kine.”

“Giờ thì tạ ơn Trời là mình đã làm vậy!” vợ ông kêu lên; “dù mình làm gì, mình cũng luôn làm đúng ý em. Chúng ta cần con gà trống làm gì chứ? Em nghĩ chúng ta là chủ của chính mình, có thể nằm ườn trên giường buổi sáng lâu tùy thích. Tạ ơn Trời là em có mình trở về bình an; mình làm mọi việc tốt đến nỗi em chẳng cần gà trống hay ngỗng; cũng chẳng cần lợn hay bò.”

Then Gudbrand opened the door and said; “Well, what do you say now? Have I won the hundred dollars?” and his neighbour was forced to allow that he had.

Rồi Gudbrand mở cửa và nói; “Nào, giờ anh nói sao? Tôi đã thắng một trăm đồng đô la chưa?” và người hàng xóm đành phải thừa nhận rằng ông đã thắng.